Wat maakt bloemen zo aantrekkelijk? De geur, kleur of korte bloeitijd? Ze zijn er maar heel even. Tentoonstelling 'Bloom' reist door de tijd en prikkelt álle zintuigen.
Tentoonstelling Bloom
Prinses Mary II hield veel van bloemen in allerlei vormen. De Engelse prinses maakt dit belangrijke exportproduct populair. In Bloom staan 17e-eeuwse bloemstillevens, de blik van nu, groen vakmanschap, de herkomst van bloemen en Mary’s hobby's centraal.
In de tentoonstelling is werk te zien van Bas Meeuws, Mirjam Verschoor, Hanneke Frankema, Jos Agasi, Richard Hutten, Linda Nieuwstad, Natasja Sadi, Eelco Brand, Carla van de Puttelaar, Stine Berg Evensen, Floor Nijdeken, Esmee Winkel en Claes Iversen.
Bloemen zorgen al eeuwen voor kleur, geur en betekenis op Paleis Het Loo. Stadhouder Willem III en prinses Mary II zijn aan het einde van de 17e eeuw de eerste bewoners. Vooral Mary bestudeert, bewondert en gebruikt graag bloemen. Het is deze Engelse prinses die bloemen in Nederland zo populair maakt.
Bloom gaat over 17e-eeuwse stillevens en Mary’s invloed op het gebruik van bloemen. Hedendaagse kunstenaars, ontwerpers en de tuindienst van het paleis brengen de geschiedenis tot leven. Ze bewonderen de historische werken, maar stellen ook kritische vragen. Hoe kwamen die bloemen hier? Wie betalen de prijs voor de schoonheid en rijkdom? En wat is de toekomst van de bloem? Achter elke bloem en elk kunstwerk schuilt een verhaal.
Bloemen van betekenis
Religie en status spelen in de 17e eeuw een belangrijke rol in het leven. Bloemen op de schilderijen verwijzen hiernaar. Paleis Het Loo wordt verrijkt met bloemstillevens die Willem en Mary laten maken. Het is de kunst om de bloemen, vazen, waterdruppels en insecten zo realistisch mogelijk te schilderen. Maar wat gaat er schuil achter die eeuwenoude stillevens? Hedendaagse kunstenaars ontcijferen de verhalen achter de bloemen, en laten zien dat niet alles is wat het lijkt. Ze voegen nieuwe verhalen toe en nodigen je uit te kijken, te ruiken en je te verwonderen.
Paleisbloemen
Veel bloemen kwamen niet zomaar op Paleis Het Loo. Ze maakten een hele wereldreis voordat ze Nederland bereiken. De bloemen kwamen via Nederlandse handelsplaatsen en koloniën, met name uit Indonesië, Zuid-Afrika, Ceylon (nu Sri Lanka) en Suriname. Knollen, bollen en zaden reisden mee via de schepen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie en West Indische Compagnie. Juist Willem en Mary, met hun machtige relaties, waren vaak de eersten die deze planten ontvingen. Eenmaal in Nederland was het veel werk om de bloemen op te kweken en in leven te houden. Deze bloemen waren dan ook een symbool van rijkdom, kennis en macht.
Bloemrijke toekomst?
Bloemen van ver invliegen of chemisch behandelen zodat ze langer houdbaar zijn of geëxporteerd kunnen worden: veel bloempraktijken zijn schadelijk voor het milieu. Heeft de bloem in deze vorm nog wel toekomst?
Vier mensen delen hun eigen ideeën over de toekomst van bloemen. Ontdek de verhalen en vorm je eigen mening.
Aan de slag met bloemen
Mary wist: wat je aandacht geeft, groeit. Mary’s liefde voor bloemen was overal zichtbaar op Paleis Het Loo. In haar vrije tijd maakt ze graag bloemstukken en borduurt bloempatronen. Bloemen, kruiden en vruchten vormen de perfecte ingrediënten voor veel producten. In haar keukenkeldertje maakt Mary jam en versuikert ze bloemen. Ook maakt ze samen met haar hofdames geurige producten zoals zalven en oliën. Dit zijn gebruikelijke vrijetijdsbestedingen voor rijke vrouwen in haar tijd.
Stillevens uitvergroot
De 17e-eeuwse bloemen op schilderijen lijken net echt. Linda Nieuwstad is geïnspireerd door die nauwkeurigheid. In plaats van verf gebruikt zij verschillende materialen. De glanzende tulpenbladeren zijn van vrachtwagenzeil gemaakt. Wol zorgt voor het poederige effect van meeldraden.
Bloemenprinses
Prinses Mary hield van bloemen. Zij bracht de gewoonte om verse bloemen in huis te gebruiken mee uit Engeland. Vernieuwend voor Nederland, want bloemen werden daarvoor vooral bij rituelen in kerken gebruikt. Als kind leerde Mary al planten te kweken, bloemen te schikken en te borduren. Op dit portret zit Mary voor kamperfoelie en een rozenstruik. De oranjebloesem in haar hand laat zien dat zij prinses van Oranje is.
Verborgen schoonheid
Volgens Richard Hutten geven bloemen kleur en leven aan een ruimte. Dit wandtapijt is gebaseerd op een pronkboeket van de 17e-eeuwse schilder Abraham Mignon. Hutten wilde het boeket ontcijferen en ontrafelen. Zijn techniek: de details uitvergroten tot op het niveau van een pixel en uitrekken tot strepen. Zo kun je niet om de kleuren heen.
Suikerbloemen
Deze bloemen verwelken nooit, ze zijn gemaakt van suiker. Suiker kwam in de 17e eeuw uit Suriname, toen een Nederlandse kolonie. Met dit kunstwerk eert Natasja Sadi haar Afrikaanse en Indonesische voorouders, die als tot slaaf gemaakte mensen en contractarbeiders op de suikerrietplantages werkten. Sadi schikt het boeket net als in Mary’s tijd. De vaas is Delfts aardewerk, gemaakt naar een exemplaar die Willem en Mary bezaten.
Oranjebloesem
‘Kon ik maar in het schilderij stappen, de sinaasappels aanraken en de bloesem ruiken’, dacht Linda Nieuwstad bij het schilderij ‘Vivat Rex’, dat in de galerij van het paleis hangt. Deze oranjebloesemtak is onderdeel van een groter werk wat zij met die gedachte maakte voor Paleis Het Loo. Sebastian Fischenich maakte samen met museummedewerkers de bijbehorende geur.
Een geurend stilleven
Een feest om naar te kijken én te ruiken. Bas Meeuws legt elke bloem stuk voor stuk vast, net als de 17e-eeuwse schilders van stillevens, alleen dan met een camera. Dit boeket maakte hij voor de geur ‘Eau des Sens’, bestaand uit oranjebloesem, sinaasappel en jeneverbes. Bloemengeur trekt vlinders, bijen en andere insecten aan. De zweefvlieg gebruikt Meeuws vaak als zijn handtekening.
Fragiel
De momentopname van deze iris en tulp is kwetsbaar. Schilders in de 17e eeuw benadrukten het korte bloemleven door ze te schilderen terwijl de blaadjes bijna afvielen. Carla van de Puttelaar is hierdoor geïnspireerd. Ze vergelijkt bloemblaadjes met de menselijke huid. Als we ouder worden, wordt de huid steeds dunner en de aderen beter zichtbaar.
Boeket van afval
Een combinatie van 17e-eeuwse kunst en afval. Tribecalledtrash fotografeert straatafval en voegt dit digitaal toe aan de afbeelding. Het geeft een moderne blik op een stilleven van Abraham Mignon. Mignons libelle vliegt naar een plastic bloem, en het horloge is versmolten met een weggegooide kroonluchter. Hiermee wil de kunstenaar zeggen: tegenwoordig maken en gebruiken we te veel onnodige spullen, al dat afval vervuilt de natuur.
Bloem van Oranje
Een eerbetoon aan de jonge prins Willem III, hij is hier elf jaar oud. In de tekst onderaan wordt hij de ‘bloem van Oranje’ genoemd. Het schilderij benadrukt zijn positieve kanten: een lelie voor puurheid en goede eigenschappen, de vruchten voor het geluk dat hij zal brengen. De leeuw met de oranjeappel staat voor de band tussen de Nederlandse Republiek en het Huis Oranje-Nassau.
Tulpenkoorts
Wat begon als liefde voor tulpen groeide uit tot een obsessie. Kunstenaar Jos Agasi laat met zijn audiovisuele installatie Tulpenkoorts de opkomst en ondergang van de 17e eeuw zien. Nederlandse handelaren betaalden een fortuin voor één tulpenbol. Vaak wisten ze niet eens welke kleur de tulp zou krijgen. Deze handel spatte na een aantal jaren als een zeepbel uiteen. Veel handelaren bleven berooid achter.
Bloom
De tentoonstelling Bloom eindigde op 1 september 2024. Maar in de tuinen en in het paleis zijn tot vandaag de dag nog steeds bloemen te bewonderen. Ook kun je nog steeds de leestour 'Bloemen in het paleis' volgen om meer te leren over Mary's liefde voor bloemen.
