State of Wander podwalk

1  OPENING

CATHELIJNE

"Wat gebeurt er als je een historisch paleis openstelt voor kunstenaars die de harde vragen stellen? Die niet alleen bewaren, maar bevragen?"

2  INTRODUCTIE CATHELIJNE

CATHELIJNE

Ik ben Cathelijne Blok en welkom bij de Podwalk van State of Wander, bij Paleis Het Loo. In deze introductie-aflevering spreek ik met twee mensen die dit project van binnenuit kennen: Anna Bitkina, de curator en initiator van State of Wander, en Renske Ek, curator van de tuinen van Paleis Het Loo en de interne curator van dit project.

3  CONTEXT + ANNA

CATHELIJNE

Paleis Het Loo is een plek die je misschien denkt te kennen. De rechte middenlaan, de barokke tuinen, de koninklijke geschiedenis. Maar curator Anna Bitkina zag hier iets anders. Ze zag een archief van de Europese manier van omgaan met de natuur. En ze stelde de vraag: wat kunnen we daarvan leren, nu die natuur onder druk staat? Ik sprak met Anna over waar dit project vandaan komt.

ANNA BITKINA

"The bigger general framework for this exhibition is to find the way how to translate historical collections such as Palais Het Loo into contemporary discourse. How we can look at this collection which is based on the relation to nature, but in a very specific western, Eurocentric way of looking at the world and nature."

Het uitgangspunt van de tentoonstelling is om historische collecties zoals die van Het Loo te vertalen naar het hedendaagse debat. Hoe kijken we naar een collectie die gebaseerd is op de relatie met de natuur, maar vanuit een specifiek westerse, Eurocentrische blik?

CATHELIJNE

Daarvoor nodigde Anna tien internationale kunstenaars en denkers uit om hier tijd door te brengen, onderzoek te doen in de collectie, de archieven, de tuinen, zelfs bij de schoonmaak- en restauratieafdelingen, en met nieuw werk te reageren. Het resultaat is tien werken verspreid over het paleis en het terrein, elk vanuit een andere invalshoek. Van de materiële erfenis van het kolonialisme in de collectie, tot de geluiden van het levende landschap, tot de vraag wie eigenaar is van de grond waarop dit paleis staat.

ANNA BITKINA

"We went to sessions of the cleaning ladies, people with an enormous amount of tools to clean every little item not to damage them, and when they finish, they start over again. At the same time they restore things for centuries to come, while outside there are dramatic processes happening with the natural environment. I found that tension fascinating."

We gingen mee met de schoonmaakploeg, mensen met een enorm arsenaal aan gereedschap om elk object zorgvuldig te reinigen. En als ze eindelijk klaar zijn, beginnen ze opnieuw. Tegelijk wordt er gerestaureerd voor de komende eeuwen, terwijl buiten de natuur ingrijpend aan het veranderen is. Die spanning vond Anna fascinerend.

4  RENSKE + PERSPECTIEF VAN HET LOO

CATHELIJNE

Die spanning tussen binnen en buiten, tussen bewaren en veranderen, kent Renske Ek van binnenuit. Als curator van de tuinen en interne curator van dit project staat ze precies op dat snijpunt. Ik vroeg haar wat het betekent voor Paleis Het Loo om de deuren te openen voor kunstenaars die kritische vragen stellen over de eigen geschiedenis.

RENSKE EK

"I think we owe it to society in general to try to show the history which we are very evidently part of. Also show it in the light of modern-day societal issues. Although we are a museum completely dedicated to the history of the House of Orange Nassau, it doesn't mean that we don't need to be critical about that history and the role they played during former times."

We zijn het de samenleving verschuldigd om de geschiedenis te laten zien waarvan we overduidelijk deel uitmaken, ook in het licht van hedendaagse maatschappelijke vraagstukken. Ook al ben je een museum gewijd aan de geschiedenis van Oranje-Nassau, dat betekent niet dat je niet kritisch kunt zijn over die geschiedenis.

RENSKE EK

"Our garden is reconstructed as a strictly symmetrical 17th century baroque garden. It really shows how people wanted to tame nature. Nature was only good nature if it was tamed and completely ordained and straight. Everything else was the wilderness. This garden was also an outdoor exhibition room where they really flaunted their wealth. One bulb of each flower could already represent an enormous amount of money. It was really a statement of wealth and position."

De tuin is gereconstrueerd als een strikt symmetrische 17e-eeuwse baroktuin. Het laat zien hoe mensen de natuur wilden temmen: alleen recht en geordend was natuur goed. Alles daarbuiten was wildernis. De tuin was ook een buitensalon waar rijkdom werd tentoongesteld. Elke bloembol kon een enorm bedrag vertegenwoordigen. Een statement van macht en positie.

5  CONCLUSIE

CATHELIJNE

En dat is precies wat State of Wander onder de loep neemt. De geschiedenis van deze plek, eerlijk en open. Anna Bitkina heeft een heldere ambitie voor wat dit project kan betekenen voor de toekomst van Paleis Het Loo.

ANNA BITKINA

"I truly really want Palais Het Loo to become a place where new knowledge emerges, where important social problems are discussed, but also where very high quality contemporary art is presented. I really believe in the potential of this collection."

Ze wil echt dat Paleis Het Loo een plek wordt waar nieuwe kennis ontstaat, waar belangrijke sociale vraagstukken worden besproken en waar hedendaagse kunst van hoge kwaliteit een plek krijgt. Ze gelooft echt in het potentieel van deze collectie.

CATHELIJNE

Die ambitie wordt gedeeld vanuit het instituut zelf. Renske Ek hoopt dat het project ook iets doet dichterbij huis.

RENSKE EK

"The artists discovered so many different hidden layers of meaning for a lot of things we have here. I hope that this exhibition can also help to open their eyes to these hidden meanings."

De kunstenaars ontdekten zoveel verborgen lagen van betekenis in dingen die het personeel dagelijks ziet. Renske hoopt dat de tentoonstelling ook de ogen opent van de mensen die hier werken.

6  AFSLUITER

CATHELIJNE

Anna beschreef de ervaring van een bezoek aan State of Wonder op een manier die me is bijgebleven.

ANNA BITKINA

"Everyone who visits Paleis Het Loo will start to automatically wander. But the exhibition is also inviting you to wander through different artworks and ideas, through different historical periods and sensory experiences. It's really an expedition."

Iedereen die Paleis Het Loo bezoekt begint automatisch te dwalen. Maar de tentoonstelling nodigt je ook uit om te dwalen door verschillende kunstwerken en ideeen, door verschillende historische periodes en zintuiglijke ervaringen. Het is echt een expeditie.

CATHELIJNE

Er is nog veel meer te ontdekken op het terrein. Ga op expeditie, laat je verwonderen en dan kom ik je vast weer ergens tegen.

1  OPENING

“Wat gaat er verloren als een plant zijn naam kwijtraakt?”

2  INTRODUCTIE CATHELIJNE

Als je het werk Searching for Lost Seeds bekijkt van Gayatri Kodikal, zie je een kunstenaar die onderzoekt wat er verdwijnt wanneer kennis niet wordt doorgegeven.

3  UITLEG THEMATIEK

Kodikal onderzoekt wat er verborgen zit in de collectie van Paleis Het Loo, en wat er verdwenen is. Zaden, gewassen, kruiden die ooit werden meegenomen vanuit kolonieen. Soms als curieuze objecten, soms als grondstoffen. Zelden met respect voor de kennis die eraan verbonden was.

Het begrip wildheid is daarbij zelf een constructie. Wat wij wilde natuur noemen, was voor anderen een thuis, een tuin, een apotheek. De vraag die Kodikal stelt: wiens blik bepaalde wat als wild werd gezien, en wat als beschaafd?

4  RICHTVRAGEN KUNSTENAAR

• Wat trok je aan in de collectie van Het Loo? Welke objecten of verhalen raakten jou het meest?

• Wat bedoel je precies met verloren zaden, is dat letterlijk, of ook metaforisch?

• Hoe kijk jij naar de spanning tussen westerse botanische kennis en inheemse kennis?

• Wat hoop je dat een bezoeker ziet of voelt als ze bij dit werk staan?

5  CONCLUSIE

En zo komen we terug bij die eerste vraag: wat gaat er verloren als een plant zijn naam kwijtraakt? Niet alleen de plant. Maar een heel systeem van kennis, van zorg, van betekenis. Misschien kijk je nu iets anders naar de tuin om je heen.

6  AFSLUITER

Er is nog veel meer te ontdekken op het terrein. Ga op ontdekkingstocht, laat je verwonderen en dan kom ik je vast weer ergens tegen.

De titel Searching for Lost Seeds" ontstond naar aanleiding van de exotische planten uit koloniale archieven, die vandaag de dag misschien niet eens bestaan. Als je zou zoeken naar een plant die oorspronkelijk uit het globale zuiden komt, zou je moeten zoeken naar de verloren zaadjes in de koloniale archieven.

Kodikal is geintereseerd in deze tegenstellingen en schurende aspecten in onze relatie met de natuur. We willen het behouden, maar onze aanpak en manier van denken sluiten nog steeds niet aan.

1  OPENING

“Ben je hier eigenlijk welkom?”

2  INTRODUCTIE CATHELIJNE

Als je het werk home/host bekijkt van Edward Clydesdale Thomson, zie je een werk dat de grenzen opzoekt tussen gastheer en gast, tussen thuis en vreemd.

3  UITLEG THEMATIEK

Clydesdale Thomson onderzoekt het concept gastvrijheid, maar ook het tegendeel. Wie wordt verwelkomd binnen de muren van dit paleis? Welke dieren, welke mensen, welke ideeen werden toegelaten, en welke geweerd?

Paleis Het Loo was ooit een zorgvuldig afgebakend koninklijk domein. Maar natuur houdt zich niet aan grenzen. Dieren bewegen zich vrij, planten koloniseren muren, vogels nestelen waar ze willen. Clydesdale Thomson laat zien hoe dun de grens tussen gastheer en indringer eigenlijk is.

4  RICHTVRAGEN KUNSTENAAR

• Hoe ben je persoonlijk gaan nadenken over gastvrijheid als thema, vanuit je eigen achtergrond of ervaringen?

• Welke niet-menselijke bewoners van Het Loo raakten jou het meest?

• Is er een moment geweest tijdens je verblijf hier dat je anders naar dit paleis bent gaan kijken?

• Hoe verhoudt vijandigheid zich in jouw werk tot gastvrijheid?

5  CONCLUSIE

Ben je hier welkom? Die vraag heeft geen eenvoudig antwoord. Want gastvrijheid gaat altijd over macht, over wie de regels bepaalt en voor wie ze gelden. Clydesdale Thomson nodigt je uit om te bedenken: wie of wat noem jij eigenlijk een gast?

6  AFSLUITER

Er is nog veel meer te ontdekken op het terrein. Ga op ontdekkingstocht, laat je verwonderen en dan kom ik je vast weer ergens tegen.

Home/host gaat over het verschil tussen thuis zijn, of ergens te gast zijn. We weten niet of het organisme dat is gemaakt hier welkom is, of juist buiten moet worden gehouden. Ons thuis en wat we buiten proberen te houden is een thema dat Thomson onderzoekt. Een museum is ook een poortbewaker; het bepaalt wat naar binnen mag, en wat niet. 

1  OPENING

CATHELIJNE

De dichter en auteur M. NourbeSe Philip stelde ooit de vraag: wat is het woord voor het terugbrengen van lichamen uit het water? Uit een vloeibaar graf?

2  INTRODUCTIE CATHELIJNE

CATHELIJNE

Als je het werk bekijkt van Caitlin Berrigan, sta je in de entreehal van het paleis. Wit marmer onder je voeten, grote schelpen op sokkels om je heen. En door die hele ruimte: het geluid van adem. Menselijke adem, bewegend door de diepzee.

3  UITLEG THEMATIEK

CATHELIJNE

Kijk omlaag. Dat marmer is niet zomaar steen. Het is opgebouwd uit de lichamen van miljarden microscopische zeebeestjes, coccolithophores genaamd, die kooldioxide uit de atmosfeer omzetten in calciumcarbonaatgesteente. Ze zonken naar de zeebodem, werden door de aardmantel geperst en kwamen als marmeren bergen omhoog. Dit paleis is letterlijk gebouwd uit de zee.

De zee zit hier dieper dan het marmer. Een groot deel van de rijkdom van het Huis van Oranje-Nassau is opgebouwd via de Oost- en West-Indische Compagnie en maritieme handel zoals in indigo en de trans-Atlantische slavenhandel. Schepen voeren deze routes voor winst. Een ervan, de Witte Leeuw, zonk in 1613 bij het eiland Sint-Helena, midden in de Atlantische Oceaan. In het scheepsinventaris stonden 1.311 diamanten. Ze werden nooit gevonden.

Ik vroeg Caitlin hoe zij dit alles in een werk samentrekt.

4  CAITLIN BERRIGAN

CAITLIN BERRIGAN

“Those carbon forms, those carbon gems that have been taken by the sea are also a kind of metaphor for all of the ancestral Africans who were lost by throwing themselves into the water to escape or by being thrown overboard during the transatlantic slave trade. Their bodies that rest on the sea floor have become also part of the carbon cycle. They are also spiritual diamonds.”

“Die koolstofvormen, die koolstofedelstenen die door de zee zijn opgenomen, zijn voor mij ook een metafoor voor alle Afrikaanse voorouders die verloren zijn gegaan tijdens de trans-Atlantische slavenhandel. Door zichzelf in het water te gooien om te ontsnappen, of overboord gegooid te worden. Hun lichamen op de zeebodem zijn ook onderdeel geworden van de koolstofcyclus van de planeet. Ze zijn ook spirituele diamanten.”

CAITLIN BERRIGAN

“The shells from the shipwreck feature the breathing exercises of a swim school called the Oshun Swim School, which is led by and for BIPOC swimmers. Because the water is a huge site of trauma, whether it is from the middle passage itself or the many decades of segregation that kept Black people out of the water and disconnected from nature as a site of healing.”

“In de schelpen van het scheepswrak klinken de ademhalingsoefeningen van een zwemschool genaamd de Oshun Swim School, geleid door en voor zwemmers van kleur. Want water is een enorme plek van trauma, of het nu gaat om de trans-Atlantische oversteek zelf of de decennia van segregatie die zwarte mensen buiten het water hielden en hen loskoppelden van de natuur als een plek van genezing.”

5  CONCLUSIE CATHELIJNE

CATHELIJNE

Terug naar de openingsvraag: wat is het woord voor het terugbrengen van lichamen uit het water? De schrijver M. NourbeSe Philip stelde die vraag in haar gedicht Zong!, over een slavenschip dat in 1781 honderden Afrikanen overboord gooide. Er bestaat geen woord. Berrigans antwoord is ook geen woord. Het is een praktijk, en een eis. De Oshun Swim School leert mensen van wie de voorouders werden gekidnapt en tot slaaf gemaakt door Europese imperialisten om op hun eigen voorwaarden terug te keren naar het water. Niet als een graf. Als een plek van genezing. Maar Berrigan houdt twee dingen tegelijk vast: veerkracht en een oproep tot reparaties. Niet alleen symbolisch herstel. Materieel herstel, politieke gerechtigheid. De 1.311 diamanten werden nooit gevonden. En de rekening is nog niet gesloten.

6  AFSLUITER

CATHELIJNE

Er is nog veel meer te ontdekken op het terrein. Ga op ontdekkingstocht, laat je verwonderen en dan kom ik je vast weer ergens tegen.

Er is nog veel meer te ontdekken op het terrein. Ga ronddwalen, en we komen elkaar vast  wel weer ergens tegen.

1  OPENING

“Kun je iets ruiken wat allang verdwenen is?”

2  INTRODUCTIE CATHELIJNE

Als je het werk bekijkt van Marianna Maruyama, ruik je misschien iets. Neem even de tijd. Want dit werk bestaat niet uit verf of steen, maar uit geur.

3  UITLEG THEMATIEK

Voor dit project maakte Maruyama twee parfums: Diana, vernoemd naar de godin van de jacht, en Common Origin. Twee geuren, twee verhalen.

Ik ging in gesprek met Marianna om te begrijpen waarom ze voor dit werk juist voor geur koos. 

Quote Marianna:
Diana is a really interesting goddess figure. She's both a hunter and a protector of animals. And I think this kind of contradiction is sometimes missing in the artwork and in the way she's represented.

NL samenvatting Cathelijne: "Diana is dus zowel jager als beschermer. Die tegenstrijdigheid is precies wat Maruyama niet wilde wegpoetsen. Ze zocht een medium dat die spanning kon vasthouden zonder haar op te lossen."

De jacht was hier eeuwenlang een adellijk privilege. De bossen van Het Loo waren koninklijk domein. Maar de jacht heeft ook een andere kant: het roofdier, de prooi, de dood. En de geur die dat oproept. Maruyama's werk vraagt je om voorbij het visuele te gaan. Welke herinneringen roepen geuren op, en van wie zijn die herinneringen eigenlijk?

Quote Marianna:
I really didn't want to make another visual representation of Diana. And that's why I decided to make a sculpture in scent. Because Diana, as a presence, should not have a scent. As a hunter, you should not have a scent, because animals will be able to detect you.

NL samenvatting Cathelijne: "Maruyama wilde geen nieuw beeld van Diana maken. Ze koos voor geur, juist omdat Diana als jaagster geen geur mag hebben. Het medium zit in de logica van het werk zelf ingebakken."

5  CONCLUSIE

Kun je iets ruiken wat allang verdwenen is? 

Marianna:

I wanted it to be something that is hard to capture, that it cannot be digitally registered. And scent is a really wonderful medium in that way, because it escapes capture. And Diana is the perfect example of a figure who escapes capture.
NL samenvatting Cathelijne: "Marianna wilde iets maken dat niet gevangen kan worden. Geur ontsnapt aan vastlegging. Net als Diana zelf. En misschien is dat ook wat geur doet met jou als luisteraar: het glipt je geheugen in zonder dat je het tegenhoudt.”

6  AFSLUITER

Er is nog veel meer te ontdekken op het terrein. Ga op ontdekkingstocht, laat je verwonderen en dan kom ik je vast weer ergens tegen.

1  OPENING

“Wat als klimaatverandering niet op een scherm staat, maar onder je voeten begint?”

2  INTRODUCTIE CATHELIJNE

Als je het werk bekijkt van Antye Guenther, kijk je naar iets wat de natuur al is begonnen. Guenther heeft het alleen zichtbaar gemaakt.

3  UITLEG THEMATIEK

In de historische kelders van Het Loo zijn tegels aangetast door zout, een teken van stijgend vocht, van veranderend klimaat. Een stille maar onmiskenbare taal die de aarde schrijft in steen.

Ik sprak met Antye over wat haar trof toen ze voor het eerst deze kelder binnenkwam.

Quote Antye:

This little cellar that was meant to be a refuge for royals becomes a site for global climate change to push, literally push, the tiles from the walls.

NL vertaling Cathelijne: Deze kelder was bedoeld als toevluchtsoord voor de koninklijke familie. Nu duwt de klimaatverandering de tegels letterlijk van de muren. Guenther trof hier geen museumobject, maar een lopend proces.

Guenther werkt met wat al is begonnen. Niet als dramatische catastrofe, maar als sluipend proces. De schade aan deze tegels is geen ongeluk, het is een bericht. De vraag is of we het willen lezen.

Quote Guenther:

"The conservators always try to push back the evidence of global climate impact in this space, while there's so much force outside that pushes it back in."

NL Vertaling Cathelijne: “Conservatoren proberen de schade steeds te herstellen, maar buiten is een kracht die steeds weer binnendringt. Het is een strijd die het museum nooit kan winnen. En Guenther vraagt zich hardop af of het dat überhaupt zou moeten willen."

Quote Guenther:   
NL samenvatting Cathelijne: "Guenther hoopt dat de natuur deze strijd wint. Want het is zinloos om de symptomen weg te poetsen terwijl de oorzaak onbehandeld blijft. Dat is een provocatieve gedachte. Maar ze raakt iets waars."

5  CONCLUSIE
Hoe ziet klimaatverandering eruit als je het aanraakt? Guenther's antwoord: zo. Niet als een statistiek of een krantenkop, maar als een tegel die langzaam afbrokkelt. Het grote verhaal zit altijd in het kleine detail. En misschien zie je nu ook buiten dingen die je eerder over het hoofd zag.

6  AFSLUITER

Er is nog veel meer te ontdekken op het terrein. Ga op ontdekkingstocht, laat je verwonderen en dan kom ik je vast weer ergens tegen.

1  OPENING

“Sta even stil. Niet figuurlijk, maar letterlijk.”

2  INTRODUCTIE CATHELIJNE

Als je het werk van Jan Christian Schulz tegenkomt, dan is er eigenlijk maar één ding te doen: luisteren. Niet naar mij, maar naar wat er al was voordat ik begon te praten.

3  UITLEG THEMATIEK

Schulz heeft de geluiden van Paleis Het Loo opgenomen: vogels, insecten, wind door bomen, water. Wat hij de biofonie van deze plek noemt, de collectieve stem van het leven dat hier woont.

Ik vroeg Jan Christian wat hij eigenlijk hoort als hij hier rondloopt, en wat hij wil dat wij gaan horen.

Quote Jan Christian:

The Grotto at Paleis Het Loo was historically designed as a place of retreat, contemplation, and sensory experience. This grotto also housed live birds. My project reactivates the grotto: shifting from contained and controlled life, caged birds, to a free remote presence, inviting the sounds of rain and birds from the outside without captivating them inside.

NL Vertaling Cathelijne:

De Grotto was dus een plek van bezinning waar zelfs echte vogels leefden. Schulz re-activeeert die plek, maar draait de logica om. De natuur wordt niet ingesloten en tentoongesteld, maar mag vrij naar binnen komen."

Cathelijne:

Die stem staat in contrast met de historische ordening van dit landschap. De tuinen van Het Loo zijn ontworpen vanuit controle: rechte lijnen, gespiegelde perken, bomen die worden gesnoeid tot ze gehoorzamen. Schulz vraagt: hoe klinkt de natuur als ze haar eigen gang mag gaan?
Quote Jan Christian:

Het Loo has a very strong history of controlling the hydraulic environment on their premises. This rain microphone is a form of letting go of control, and only being able to listen to it when the rain decides to fall.

NL samenvatting Cathelijne:

Het Loo heeft altijd geprobeerd het water te beheersen. De regenmicrofoon van Jan Christian doet precies het tegenovergestelde: je kunt alleen luisteren wanneer de regen zelf besluit te vallen. Voor een paleis dat alles probeerde te controleren, is dat een kleine revolutie.

Quote Jan Christian:
I would like to invite the visitors to enter the space of Grotto and take a moment to receive whatever they hear without judgment. Welcome the sounds of the birds, welcome the sounds of the rain. Maybe even welcoming the sound of an airplane if there might be one flying over.

NL samenvatting Cathelijne:
Schulz nodigt je uit om de Grotto binnen te gaan en te luisteren zonder oordeel. Verwelkom de vogels, verwelkom de regen. Zelfs het geluid van een vliegtuig is welkom. Want luisteren zonder oordeel, dat is het eigenlijke werk.

5  CONCLUSIE

Wat hoor je als je echt luistert? Schulz ontdekte: veel meer dan je denkt. De natuur hier spreekt, maar alleen als je bereid bent te zwijgen. Misschien is dat ook wat dit paleis nodig heeft: mensen die stoppen met kijken en beginnen met luisteren.

6  AFSLUITER

Er is nog veel meer te ontdekken op het terrein. Ga op ontdekkingstocht, laat je verwonderen en dan kom ik je vast weer ergens tegen.

1  OPENING

“Heb je hier al een kapstok van olifantenslurf gezien?”

2  INTRODUCTIE CATHELIJNE

Als je het werk bekijkt van Terike Haapoja, kijk je naar objecten die ooit voor iets heel anders stonden: voor bezit, voor macht, voor de overtuiging dat de wereld van de mens is.

3  UITLEG THEMATIEK

Haapoja geeft in haar werk een stem aan de niet-menselijke bewoners van dit paleis. Dieren, planten, levende wezens die getuige waren van eeuwen geschiedenis, maar nooit aan het woord zijn geweest.  

Ik sprak met Terike over wat ze tegenkwam in de collectie van Het Loo, en wat haar daarin het meest raakte.

Quote Haapoja: "There were elephant trunk coat hangers and elephant foot trash bins. To show how the commodification of non-humans and the development of modern science happened side by side."

NL samenvatting Cathelijne: "Kapstokken van olifantenslurf, prullenbakken van olifantenvoeten. Haapoja laat zien hoe de vercommercialisering van niet-mensen en de ontwikkeling van de moderne wetenschap hand in hand gingen. Het zijn objecten die we misschien vreemd vinden, maar ze zijn onderdeel van een systeem dat nog niet voorbij is."

De titel, Foreign Beasts and Other Rarities, verwijst naar de rariteiten- en dierenverzamelingen die adellijke families als de Oranjes aanlegden. Exotische dieren als statusobjecten, als bewijs van wereldwijde macht. Haapoja keert de blik om: niet de mens bekijkt het dier, maar het dier reflecteert op de mens.

Quote Haapoja: "What's striking is the amount of hunting trophies, not only from the local terrain, but from different parts of the world. There's a sense that something is happening behind the scenes, a very particular relationship with the non-human world."

NL samenvatting Cathelijne: "Enorme hoeveelheden jachttrofeeën, niet alleen van hier maar van over de hele wereld. Er speelt iets achter de schermen: een heel specifieke relatie met de niet-menselijke wereld. Een relatie van bezit en macht. Haapoja draait die blik om, en vraagt: wat zagen zij?"

EN quote Haapoja: " These are not just histories, they are also present. The roots of industrial animal agriculture, the roots of the sixth mass extinction. There has to be another way of relating to each other and to the more than human world."

NL samenvatting Cathelijne: "Dit zijn geen historische verhalen, zegt Haapoja. Het is ook het heden. De wortels van de bio-industrie, van de zesde uitstervingsgolf. Er moet een andere manier zijn om met de niet-menselijke wereld om te gaan. En misschien begint dat met ophouden met kijken vanuit ons eigen standpunt, en je afvragen wat de anderen zagen."

5  CONCLUSIE

Wat zou dit paleis zien, als het terug kon kijken? Haapoja daagt ons uit om ons voor te stellen dat we niet het centrum zijn van dit verhaal. Dat er hier andere ogen zijn geweest, en andere ervaringen. Misschien verandert die gedachte iets in hoe jij hier rondloopt.

6  AFSLUITER

Er is nog veel meer te ontdekken op het terrein. Ga op ontdekkingstocht, laat je verwonderen en dan kom ik je vast weer ergens tegen.

1  OPENING

“Wie zit er aan tafel, en wie staat erachter?”

2  INTRODUCTIE CATHELIJNE

Als je het werk bekijkt van Bryony Dunne, kijk je naar een tafel. Maar het is nooit zomaar een tafel geweest.

3  UITLEG THEMATIEK

Dunne onderzoekt hoe macht zichtbaar wordt door vertoon, en meer specifiek: de tafel als podium. De suikerhandel bracht miljoenen mensen in grote problemen, terwijl rijke jagers dieren lieten opdienen om hun prestaties te tonen. Ondertussen werkten gewone mensen hard om te maken wat anderen zomaar verbruikten. 

Ik sprak met Bryony over wat haar zo fascineert aan de tafel als symbool van macht.

Quote Bryony:
When the king and the queen and their guests would eat at the dining table, there were people that were allowed to come and watch them eating. So it does have this element of theatre, display, power.

Cathelijne:
De eettafel was een podium, en iedereen wist zijn rol. Dunne laat zien dat eten hier nooit alleen maar eten was, maar ook een theater en een moment van machtsvertoon.

Quote Bryony:
What is the whole apparatus that makes that dining table happen? Who, what is the entire infrastructure behind it?

Vertaling Cathelijne:

Dunne vraagt: wie staat er achter die tafel? Die vraag stelt ze niet alleen over het verleden. Ze stelt hem ook over het heden. Elke tafel heeft een onzichtbare achterkant.

Tables of Power is geen kritiek van buitenaf, maar een aandachtige blik op voorwerpen die we meestal gewoon bewonderen. Dunne laat zien wat er schuilt onder het tafelkleed.

5  CONCLUSIE

Wie zit er aan tafel, en wie staat erachter? Dunne laat zien dat die vraag nooit losstaat van macht. Elke tafel heeft een hierarchie. En misschien is de eerlijkste vraag die we kunnen stellen: wat staat er op onze eigen tafel, en waar komt het vandaan?

Quote Bryony:

Sugar is used as a preservative as well. And I think that's quite interesting when we think about the function of a museum. What's conserved, what's preserved, what materials are used to preserve the pieces.

Vertaling Cathelijne:

Suiker als conserveringsmiddel. En een museum als bewaarplaats. Dunne verbindt die twee: het museum zelf is ook een tafel. De vraag is alleen wat erop staat, en wat in de keuken blijft.

6  AFSLUITER

Er is nog veel meer te ontdekken op het terrein. Ga op ontdekkingstocht, laat je verwonderen en dan kom ik je vast weer ergens tegen.

1  OPENING

“Loop je nu over het middenlaan, recht op het paleis af? Dan voel je het al."”

2  INTRODUCTIE CATHELIJNE

Als je het werk bekijkt van Clemens Driessen en Teodora Cecilia Buccilli, sta je eigenlijk al middenin het werk. De tuin om je heen is onderdeel van de vraag die zij stellen. Clemens is onderzoeker, Teodora kunstenaar. Dit is geen kunstwerk in de traditionele zin. Het is een experiment.

3  UITLEG THEMATIEK

Driessen en Buccilli onderzoeken hoe de formele tuin van Het Loo en het perspectief in Europese kunst tegelijkertijd zijn ontstaan, en hoe de twee verstrengeld zijn geraakt. Beide zijn instrumenten van een blik die ordent, controleert en een centrum vestigt.

Ik ging in gesprek met Clemens over de vraag die dit werk stelt: vanuit welk perspectief kijken wij eigenlijk naar dit paleis?

Quote Driessen: When you walk towards the palace on this straight axis, you feel the entire landscape has been shaped to fit the palace, which is impressive, but at some point it can also feel a bit like a cage. A golden cage, perhaps.

NL Vertaling Cathelijne: Het hele landschap is gevormd om het paleis te passen. Indrukwekkend, zegt Driessen. Maar op een gegeven moment voelt het ook als een kooi. En dat gevoel is niet toevallig, het is ingebouwd in het ontwerp."

De heersende blik, het idee dat een punt in de ruimte alles overziet, is niet alleen een esthetisch principe. Het is ook een politiek principe. Dit werk vraagt: van welk standpunt bekijken wij de wereld, en wie heeft dat standpunt eigenlijk bepaald?

Quote Driessen: "All the stories start and end with the royal figures. That is the only viewpoint we have of this palace."

NL samenvatting Cathelijne: "Alle verhalen over dit paleis beginnen en eindigen bij de koninklijke figuren. Dat is het enige standpunt dat we kennen. Wat dit werk probeert is dat standpunt zichtbaar te maken als een keuze, en daarmee ruimte te scheppen voor andere blikken."

EN quote Driessen: "You start to realize how perspective works in relationships between people, and by extension the way we relate not just to other people, but to other beings, animals, plants, ecologies."

NL samenvatting Cathelijne: "Perspectief werkt in relaties tussen mensen, maar ook in hoe we ons verhouden tot dieren, planten en ecosystemen. Het gaat hier dus niet alleen om een tuin. Het gaat om de vraag wie mag tellen, en wie buiten beeld blijft."

5  CONCLUSIE

Wie besliste wat jij zou zien, en hoe? Driessen en Buccilli laten zien dat de manier waarop we een tuin of schilderij bekijken nooit neutraal is. Er zit altijd een perspectief in, letterlijk en figuurlijk. De vraag is: sta jij op het punt vanwaar je werd uitgenodigd te kijken, of kies je je eigen standpunt?

6  AFSLUITER

Er is nog veel meer te ontdekken op het terrein. Ga op ontdekkingstocht, laat je verwonderen en dan kom ik je vast weer ergens tegen.

1  OPENING

“Van wie is dit eigenlijk?”

2  INTRODUCTIE CATHELIJNE

Als je het werk bekijkt van Rob Voerman, stap je een ruimte in die weinig gemeen heeft met de rest van dit paleis. Dat is precies de bedoeling. 

3  UITLEG THEMATIEK

Voerman onderzoekt de ongelijkheid in toegang tot land, tot woning, tot de natuur, en hoe die ongelijkheid zich steeds opnieuw reproduceert. In andere vormen, maar met dezelfde structuur.

Ik ging in gesprek met Rob om te begrijpen wat hem dreef om juist hier, in dit paleis, dit werk te maken.

Quote Rob:
“Queen Wilhelmina was extremely fascinated by nature. But she was also in a very awkward position, because she probably had the largest ecological footprint in Holland in her time. In this duality, this schizophrenic constellation, I find it interesting."

NL samenvatting Cathelijne: "Wilhelmina was dol op de natuur, maar had waarschijnlijk ook de grootste ecologische voetafdruk van Nederland in haar tijd. Die schizofrene positie fascineert Voerman. En terecht, want het is niet alleen van Wilhelmina. Het is ook van ons, van iedereen die van de natuur houdt en tegelijk onderdeel is van een systeem dat haar vernietigt."

Dit paleis staat op grond die ooit koninklijk domein was. Voerman maakt architectuur van uitsluiting. Zijn werk verbeeldt structuren die we liever niet zien, maar die overal om ons heen staan.

Quote Voerman: "I was 16 when I wrote a letter to the United Nations Secretary General and asked him if they could do more about preserving the rainforest. And I got a letter back saying: don't worry, kid. We're on top of it."

NL samenvatting Cathelijne: "Voerman was 16 toen hij de VN schreef over het behoud van het regenwoud. Hij kreeg een geruststellende brief terug. ‘Wij hebben het onder controle.’ Dat was het moment waarop hij begreep dat officiële antwoorden niet altijd eerlijke antwoorden zijn."

Quote Voerman: "As a child I had my room full of plants and I was breeding plants. And as I was aware that a lot of nature was being destroyed, it's kind of referring to that. A little tiny garden where I could have a whole ecosystem. A lot of people could relate to that, actually."

NL samenvatting Cathelijne: "Als kind had hij zijn kamer vol planten, terwijl hij zich bewust was dat er zoveel natuur werd vernietigd. Dat verlangen, iets vasthouden van een wereld die verdwijnt, zit in dit werk. En hij denkt dat veel mensen dat herkennen."

Quote Voerman: "You step into a world which is very opposite of the whole context of the palace. A bit alienating. And I'm curious how people would experience this contradiction."

NL samenvatting Cathelijne: "Je stapt een wereld in die het volledige tegendeel is van het paleis eromheen. Voerman is benieuwd hoe mensen die tegenstelling zullen beleven.

5  CONCLUSIE
En dat is misschien het meest eerlijke wat een kunstenaar kan zeggen: ik weet het ook nog niet. Maar de vraag, van wie is dit eigenlijk, die neem je mee.

6  AFSLUITER

Er is nog veel meer te ontdekken op het terrein. Ga op ontdekkingstocht, laat je verwonderen en dan kom ik je vast weer ergens tegen.