Het koningschap van Beatrix
"Zo waarlijk helpe mij God almachtig."
Met deze uitspraak begint op 30 april 1980 voor koningin Beatrix haar koningschap. Ruim 30 jaar staat ze aan het roer als ‘CEO’ van B.V. Nederland. Het koningshuis is een instituut, dat in dienst staat van het volk, maar ook erdoor gedragen wordt. Met Beatrix wordt het hof omgevormd tot een soort bedrijf. Weg van het, in haar ogen, rommelige koningschap van haar moeder koningin Juliana en het tegenspel met Bernhard.
Voor Beatrix is het sprookjesachtige en mystieke karakter van de monarchie wat deze helpt voortbestaan. Een zekere balans tussen betrokkenheid en afstand is daarom geboden om de sprookjesachtige status te behouden. Niet het kinderlijk sprookje van koetsen en kastelen, maar het verhaal van continuïteit, verbinding en geschiedenis. Het is aan haar om de magie van de monarchie opnieuw vorm te geven.
Inhuldiging
Toch is Beatrix' inhuldiging alles behalve een sprookje. De beelden van Beatrix' inhuldiging op 30 april 1980 tonen een groot contrast tussen wat er in De Nieuwe Kerk gebeurt en daarbuiten. In Amsterdam vindt die dag het ‘Woningoproer’ plaats. Waarom gingen er miljoenen naar paleisrenovaties, maar niet naar de woningnood en werkloosheid? Deze vraag zet op de dag van de inhuldiging rellen in gang, verspreid door de hele stad.
De inhuldigingsdag wordt uitgeroepen tot ‘Nationale Kraakdag’, met als leus ‘Geen woning, geen kroning’. Op de Blauwbrug botsen demonstranten en politie. Honderden raken gewond en de schade loopt in de miljoenen.
Op het balkon van het Paleis op de Dam worden moeder en dochter ontvangen met gefluit en rumoer. Maar ook met gejuich. Ze staat voor een grote taak: het populariseren en professionaliseren van het hof. Ze gaat het anders doen. In korte tijd weet Beatrix het koningschap te professionaliseren. Het hof is een bedrijf met Beatrix als CEO.
Het hof als bedrijf
Beatrix maakt van het regeringscentrum Den Haag weer de hofstad. Het Haagse Paleis Noordeinde wordt haar werkpaleis. Van kasteel Drakensteyn in Lage Vuursche verhuist ze met haar gezin naar Paleis Huis ten Bosch. Vakanties brengt het koninklijk gezin vaak in het buitenland door. Een zomerpaleis in eigen land, zoals Paleis Het Loo lang is geweest, is niet meer nodig.
Toch blijft Paleis Het Loo een geliefde locatie voor officiële en informele bijeenkomsten. Koningin Beatrix treedt daarbij geregeld op als gastvrouw. Zo ook in 1988. In dat jaar worden de bouwers van Paleis Het Loo herdacht: Willem III en Mary II. Ter ere van hun overtocht naar Engeland ontvangt koningin Beatrix de Britse koningin Elizabeth II voor een galadiner in de nieuwe eetzaal van koning-stadhouder Willem III.
Betrokken koningschap
Beatrix is geen vrouw van show. Ze heeft geleerd dat het koningschap geen rol is in een theater, maar een leven van dienstbaarheid en toewijding. Ze gelooft in de kracht van het symbool. In een vorstin die boven partijen staat, maar naast het volk. In de jaren die volgen reist ze door steden en dorpen, spreekt ze met boeren en burgemeesters, bezoekt rampgebieden en jubilea. Beslissingen neemt ze in stilte, in overleg met ministers, achter gesloten deuren.
Beatrix geeft het koningschap een andere invulling: ze presenteert zich als een vorstin op afstand. Ze scherpt de hofregels aan, voert de aanspreektitel ‘majesteit’ opnieuw in en omringt zich met de zakelijkheid van een monarch die het koningschap als een functie beschouwt. Samen met Claus, haar raadgever en partner, vraagt ze kunstenaars om haar nieuwe koninklijke imago vorm te geven. Van postzegels tot staatsieportretten, haar verschijning is herkenbaar, eigentijds en zorgvuldig geregisseerd.
Toch is haar afstand nooit koud of kil. Waar haar moeder het volk ontving op het bordes, gaat Beatrix juist het land in. Ze staat tussen de mensen na de ramp in de Bijlmer, luistert naar verhalen in Enschede en loopt tijdens Koninginnedag door de Jordaan. Ze verbindt koninklijke waardigheid met oprechte betrokkenheid. Dat is haar handelsmerk. In een tijd waarin vrouwen steeds meer hun eigen pad kiezen, doet Beatrix dat ook.
De eeuw van vrouwelijk koningschap ten einde
Op 30 april 2013, exact 33 jaar na haar inhuldiging, spreekt ze haar laatste woorden als koningin uit: ‘’Ik treed dan ook niet terug omdat het ambt me te zwaar zou vallen, maar vanuit de overtuiging dat de verantwoordelijkheid voor ons land nu in handen van een nieuwe generatie moet liggen.” Met deze woorden draagt Beatrix het koningschap over aan de eerste koning na meer dan een eeuw vrouwelijk koningschap: Willem-Alexander.