Dresscodes: het zijn regels voor hoe je je kleedt. Niet alleen praktische richtlijnen, maar ook een vorm van communicatie. Dresscodes vertellen wie je bent, welke positie je inneemt en hoe je gezien wilt worden. Dat zie je duidelijk terug op de portretten in het paleis: op koninklijke portretten worden outfits met een reden uit de kast getrokken. Dit verhaal neemt je mee langs portretten in de route van Wilhelmina die iets vertellen over hoe dresscodes het beeld bepalen.
Wilhelmina's werkkamer
Wilhelmina is zich bewust van het feit dat zij de eerste regerende koningin in de Oranje-dynastie is geworden. Ze laat in haar werkkamer portretten van haar beroemde voorouders ophangen, als steun en inspiratie. Het is duidelijk dat de geportretteerden behoren tot machthebbers. Het portret van haar voorvader koning-stadhouder Willem III (de bouwer van Paleis Het Loo) schildert hem duidelijk af als koning. Hij heeft de regalia bij zich: de scepter en de kroon.
Juliana's zit- en slaapkamer
In 1927 wordt prinses Juliana achttien jaar. Ter gelegenheid van deze mijlpaal schildert de Haagse kunstenaar Willem Matthijs Maris haar portret. Hij kiest voor aquarel (waterverf). Dat geeft het werk een zachte, bijna dromerige uitstraling. Ze draagt een witte japon en een lange parelketting. Het portret geeft een simpele uitstraling. Alle aandacht gaat naar het gezicht van de jonge troonopvolgster. Om het kunstwerk toegankelijk te maken, worden kleurenreproducties gemaakt. Voor slechts vijftig cent kan iedereen een afbeelding van Juliana in huis halen.
Zitkamer koningin Emma
In deze kamer zijn veel foto’s te zien van de jonge Wilhelmina. Waaronder de grote foto van de negenjarige Wilhelmina met haar lievelingshond Swell, een roodharige Ierse setter. De jonge prinses Wilhelmina is gewend om witte kinderkleding te dragen. Ze draagt vaak smetteloos witte jurkjes waarin kant is verwerkt. Deze jurkjes zijn vaak versierd met kleurige zijden linten. Op latere leeftijd herinnert Wilhelmina zich het dagelijkse speelmoment met haar vader koning Willem III op Paleis Het Loo: ‘Ik kreeg dan een mooie jurk aan met open hals en zonder mouwen, met een grote ceintuur en strikken in dezelfde kleur op m’n schouders. Als dit toilet voltooid was, werd ik via de grote trap en de grote zaal in de werkkamer van mijn vader geleid en daar begon dan de pret!’
Zitkamer prins Hendrik
In deze kamer hangt rechtsboven op de achterwand een bijzonder portret van prinses Juliana als baby. Het portret is geschilderd door de beroemde portrettiste Thérèse Schwartze. Ze beeldt de jonge toekomstige koningin af met een pop in haar hand en een witte jurk aan. Aan haar kleding is niet af te lezen dat het hier om de troonopvolgster gaat en dat is ook niet de bedoeling. Dit is een portret voor privégebruik binnen de paleiskamers. Wilhelmina bestelt het als cadeau voor haar echtgenoot, prins Hendrik. Hij is blij met het portret van zijn dochter.
In de zitkamer van prins Hendrik hangt ook een ruiterportret van de nog jonge koningin Wilhelmina. Ze leert al jong paardrijden. Binnen hofkringen is paardrijden een populaire sport. Op dit schilderij zit ze in amazonezit op haar paard Woyko. Het zwarte rijkostuum is de typische dresscode voor die tijd: het is de enige gepaste rijoutfit voor vrouwen. Ze draagt een bolhoed en heeft haar lange bruine haar los hangen.
Jachtkabinet
De dresscode van het buitenleven wordt volledig omarmd door prins Hendrik. In zijn jachtkostuum voelt prins Hendrik zich helemaal in zijn rol als beheerder van het Kroondomein. Een warme jas is in het koude jachtseizoen geen overbodige luxe: deze jas is gevoerd met wol en biedt bescherming tegen de winterse kou. Hendrik draagt hem over een klassiek jachtkostuum dat bestaat uit een broek, laarzen en een jasje. Bij de jas hoort een wollen sjaal en een vilten jagershoed, afgewerkt met een opvallende pluim van wildzwijnhaar.
Slaapkamer koning Willem III
Dit is een van de belangrijkste kamers van het paleis. Het is al sinds de eerste bewoner, koning-stadhouder Willem III, de slaapkamer van de regerende vorst. Deze kamer is nu ingericht als de slaapkamer van koning Willem III. Rechts naast het bed zie je een portret van Willems tweede echtgenote Emma als jonge vrouw, geschilderd door Eleanor Bell. Met Emma’s komst veranderen de aan het hof geldende dresscodes naar haar eigen smaak. Ze geeft het hofleven een nieuwe impuls: bij veel evenementen is zij het stralende middelpunt.
Werkkabinet koning Willem III
Koning Willem III hield van schilderkunst. Hier, in het werkkabinet van de koning, zie je romantische portretten van jonge vrouwen. Het middelste meisje heet Laura en draagt kleerdracht uit Italië. Ze is geschilderd door Fridolin Becker. De vrouw in het linker portret draagt heet Menana, in 1874 geschilderd door Frans Portaels tijdens een reis in Marokko. Portaels maakt veel reizen in Zuid-Europa en Noord-Afrika. De vrouw in het rechter portret draagt streekkleding uit Sicilië. In de tweede helft van de 19e eeuw zijn er veel van dit soort vrouwelijke modellen, die schilders tegen betaling kunnen schilderen.
Groot kabinet koning Willem I
In de werkkamer van koning Willem I hangt een portret van zijn vrouw: koningin Wilhelmina, prinses van Pruisen. Ze staat niet graag op de voorgrond en is niet erg politiek betrokken. Gedurende zijn koningschap heeft hij het druk, maar hij vindt vaak tijd voor het dagelijkse thee-uurtje bij Wilhelmina (‘Mimi’) en haar hofdames in haar vertrekken op Paleis Het Loo. Wilhelmina draagt een blauwfluwelen jurk. Het is een hofkostuum. Dresscode: toilette decolleté, ontblote schouders, diepe halsuitsnijding en lange sleep. De hoge taille is geïnspireerd op kleding uit de klassieke oudheid. De kasjmier-sjaal is een grote luxe.
Koning Willem II
Het portret tegenover het bureau is van de latere koning Willem II. Hij draagt een bicorne, een hoofddeksel waarvan de rand is omgeslagen. Hij is gekleed in een Engels uniform van rood laken met gouden tressen en knopen, donkere manchet en boordkraag over zwarte omgeknoopte das. Op zijn borst draagt hij de grote gouden medaille voor de landmacht van Groot-Brittannië en Ierland. De prins is afgebeeld als de ‘held van Waterloo’. In de Slag bij Waterloo in 1815 wordt keizer Napoleon definitief verslagen. De prins is gewond geraakt, maar heeft zich heldhaftig gedragen.
Kledingvoorschriften
Koning Willem I legt op 17 maart 1815 in de ‘bepalingen omtrent de hofcostumes’ de kledingvoorschriften voor hofkostuums vast. Deze voorschriften, die tot ver in de 20e eeuw van kracht bijven, veranderen regelmatig. Voor de dragers is dat een ramp. De kostuums met hun fraaie borduursels zijn heel duur in de aanschaf. Om die reden worden ze binnen families vaak aan een volgende drager doorgegeven.
Zitkamer koningin Wilhelmina
In deze kamer hangt dit grote schilderij van koningin Emma en Wilhelmina als baby. Dit schilderij is de eerste koninklijke portretopdracht van de Oranjes aan een vrouw, de Amsterdamse Thérèse Schwartze. Koningin Emma liet het maken als verrassing voor haar man, koning Willem III. De poseersessies vonden plaats op Paleis Het Loo. Schwartze koos ervoor om geen statig portret te schilderen, maar een intieme scène waarin Emma is afgebeeld als moeder. Ze heeft prinses Wilhelmina op haar arm. De prinses speelt ondertussen met haar parelsnoer. Ze draagt een donkerrode fluwelen jurk met kanten kraag. Emma hield erg van kant, ze droeg het niet alleen maar verzamelde ook antiek kant. De Oranjes waren verheugd met het eindresultaat en Schwartze zou in de daaropvolgende jaren nog veel opdrachten van hen krijgen.
