Sla navigatie over
Terug naar verhalen

Paranoptique

hedendaagse kunst, 10 minuten
Hedendaagse kunst paranoptique

Biografie

Aymeraude du Couëdic werd geboren in Parijs in 1995 en groeide op in Marseille, Frankrijk. Van 2013 tot 2015 studeerde ze aan de Ateliers de Sèvres en de EPSAA in Parijs. Daarna verhuisde ze naar Brussel, waar ze in 2020 haar master in de beeldende kunst (tekenen) behaalde aan ENSAV La Cambre. Sinds 2025 woont en werkt ze in Turijn, Italië.

Na haar afstuderen ontving ze diverse beurzen en prijzen in België. Zo was ze ‘artist in residence’ bij de Moonens Foundation (9 maanden) en bij het Botanique cultureel centrum en ontving ze de Elisabeth Burdotprijs. Ze nam ook deel aan Brussels Drawing Week, waar ze de tentoonstelling Genius Loci samenstelde. In 2023 wijdde het Botanique cultureel centrum een solotentoonstelling aan haar werk. Werk van haar werd later opgenomen in tentoonstellingen bij Museum More, Gorssel (2024) en Paleis Het Loo (2025).

Du Couëdic onderzoekt de spanning tussen controle en vrijheid, natuur en kunstmatigheid. Met houtskooltekeningen, schilderijen en installaties combineert ze formele precisie met een kritische reflectie op actuele thema’s. Haar werk behandelt onderwerpen als digitale surveillance, afval in westerse samenlevingen en de medeplichtigheid van individuen aan systemen van controle. Door de blik van de toeschouwer te vangen, legt ze bloot wat vaak genegeerd wordt en stelt ze vragen over hoe mensen hun wereld vormgeven - soms tegen beter weten in.

In plaats van decoratieve beelden te maken, beschouwt ze elk project als een ervaring waarin materialiteit en betekenis samenkomen. Haar praktijk vormt een dialoog tussen erfgoed en actualiteit, esthetiek en engagement, en nodigt de toeschouwer uit om verder te gaan dan louter reflectie en actief de eigen waarneming te bevragen.

Paranoptique kunstwerk: staande portretten die je aanstaren gemaakt met houtskool
Paranoptique © Eva Broekema
Paranoptique kunstwerk: portretten gemaakt met houtskool die je aankijken van dichtbij
Paranoptique © Luk van der Plaetse

Paranoptique

De installatie Paranoptique reflecteert op hedendaagse vormen van surveillance en sociale controle. Ze is geïnspireerd op het panopticum van Jeremy Bentham — een gevangenismodel waarin gevangenen voortdurend zichtbaar zijn vanuit een centrale toren. Filosoof Michel Foucault maakte hiervan het abstracte model van een disciplinaire samenleving gebaseerd op toezicht.

In Paranoptique wordt deze architectuur van macht verplaatst naar het digitale tijdperk. Surveillance en controle worden niet langer van buitenaf opgelegd door één centrale autoriteit; ze worden geïnternaliseerd, geaccepteerd en gereproduceerd door individuen zelf. Iedereen draagt bij aan de productie van data, terwijl men zich bewust is van de publieke zichtbaarheid ervan.  Denk aan bewakingscamera’s, gezichtsherkenning, biometrische paspoorten, digitale dossiers, sociale media, cookies, data etc. Technologieën die ooit bedoeld waren om de mens te bevrijden, hebben de sociale verhoudingen ingrijpend veranderd.

De installatie bestaat uit met houtskool getekende silhouetten, licht vergroot om het gevoel van beklemming te versterken. De installatie dompelt de bezoeker onder in een visueel gesloten ruimte. Elke blik lijkt de toeschouwer te volgen. Het kunstwerk illustreert niet alleen een idee, maar laat het ook fysiek ervaren. Naarmate men zich door de installatie beweegt, ontstaat een spel van blikken tussen bezoekers, die tegelijkertijd observator en geobserveerde worden.

Binnen deze logica behoort het centrum aan niemand toe: iedereen kan er plaatsnemen en zo het symbolische controlepunt worden. Dit doorbreekt het idee van een gecentraliseerde macht. Dit wordt nog versterkt door de recente aanpassing van de installatie: oorspronkelijk opgebouwd uit cirkels, heeft Paranoptique nu een ovale vorm aangenomen. Deze geometrische verschuiving weerspiegelt een verandering in de aard van macht: de cirkel, perfect en gesloten, stond voor de stabiliteit van gecentraliseerde controle; het ovaal rekt uit, vervormt en ontvouwt zich.

Door de oorspronkelijke werking van het panopticum te vervormen, maakt Paranoptique deze transformatie zichtbaar: we leven niet meer onder één blik, maar middenin een veelheid van blikken, schermen, data en nieuwe normen. De installatie biedt een zintuiglijke ervaring die aan het denken zet. Geïnspireerd door het klassieke en gesloten gevangenismodel, wordt de installatie een openluchtgevangenis - een metafoor voor een wereld waarin opsluiting niet langer via muren gebeurt, maar via onszelf. Bezoekers kunnen kiezen om te blijven, bij te dragen of te vertrekken.